پیامبر صلی الله علیه وسلم هر گاه بهنماز بر میخواست روی به قبله میکرد و دستانش را بالا میبرد و سمت جلو انگشتانش را رو به قبله میکرد و میفرمود:
«الله أكبر».
سپس دست چپ خود را با دست راست میگرفت و آنها را بر روی سینهٔ خود قرار میداد.
سپس دعای استفتاح را میخواند، و به شکل مستمر بر یک لفظ از دعاهای استفتاح مداومت نمیکرد. آغاز نماز با همهٔ دعاهای استفتاحی که از پیامبر صلی الله علیه وسلم به ثبوت رسیده جایز است، از جمله:
«سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالى جَدُّكَ، وَلا إِلٰهَ غَيْرُكَ». (تنزیه و ستایش تو را میگویم. نامت خجسته است و کبریا و عظمت تو والاست و معبودی به حق جز تو نیست).
سپس میگوید:
«أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ». (پناه میبرم به الله از شیطان رانده شده، بهنام خداوند بخشایندهٔ مهربان).
سپس سورهٔ فاتحه را میخواند، وقتی آنرا به پایان رساند میگوید: «آمین».
سپس آنچه برایش میسر بود قرآن میخواند. در نمازهای صبح، و دو رکعت اول نمازهای مغرب و عشا قرائت را بهصورت جهری و آشکار میخواند. در رکعتهای دیگر قرائت را بهصورت پنهان میخواند. و رکعت اول هر نماز را طولانیتر از رکعت دوم انجام میدهد.
سپس دستهای خود را همانند آغاز نماز بالا میبرد، سپس میگوید: «الله اکبر». و به رکوع میرود. سپس دستانش را در حالی که انگشتانش از هم باز است بر زانوهایش میگذارد و پشت خود را صاف نگاه داشته و همسطح با سرش میکند و سرش را [در حین رکوع] بلند نمیکند و به زیر نمیاندازد، و میگوید: «سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيم » مرةً،
(پاک است پروردگار بزرگ من). یک مرتبه. و پایینترین اندازهٔ کمال سه مرتبه است، همانطور که قبلا ذکر شد.
سپس سر خود را بالا میبرد و میگوید:
«سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ»،
(الله [حمد] کسی که ستایش او را گفته، شنید)، و دستانش را به همان شکل که برای رکوع بلند کرده بود بالا می برد.
وقتی راست ایستاد میگوید:
«اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ، حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ، مَلْءَ السَّمَاءِ، وَمَلْءَ الْأَرْضِ، وَمَلْءَ مَا بَيْنَهُمَا، وَمَلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ، أَهْلَ الثَّنَاءِ وَالْمَجْدِ، أَحَقُّ مَا قَالَ الْعَبْدُ، وَكُلُّنَا لَكَ عَبْدٌ، لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ، وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ، وَلَا يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ» .
(پروردگارا ستایش از آن توست، به پُری آسمانها و به پری زمین و پری آنچه بین این دو هست، و به پری آنچه تو اراده کنی، اهل ستایش و بزرگداشتی، حقترین سخنی که بنده گفته و همهٔ ما بندهٔ تو هستیم [این است که] آنچه تو عطا کنی را بازدارندهای نیست و آنچه را تو باز بداری، عطاکننده نیست، و قدرت و بهرهٔ صاحب قدرت در برابر تو سودی نمیرساند). و این ایستادن را طولانی میکردند.
سپس تکبیر گفته و به سجده میرود، و دستانش را بالا نمیبرد، و سجده میکند بر پیشانی و بینی و کف دستان و زانوها و گوشههای انگشتان پا. و گوشههای انگشتان دست و پای خود را به سمت قبله قرار میدهد. و در سجده، راست (متعادل و آرام) قرار میگیرد. و پیشانی و بینی خود را به زمین میچسباند، و به دو کف دست خود تکیه کرده و آرنجهایش را بالا میگیرد. و بازوهایش را از پهلوها دور میکند، و شکمش را از رانها، و رانهایش را از ساقها دور میکند، و در سجده میگوید: «سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى»
(پاک است پروردگار بلندمرتبهام) این را یک بار میگوید. و پایینترین اندازهٔ کمال سه مرتبه است، همانطور که قبلا ذکر شد. و در سجده دعاهایی که نقل شده را میخواند.
سپس سر خود را بالا برده و میگوید: «الله اکبر». سپس پای چپ خود را پهن میکند و بر ان مینشیند و پای راست خود را در حال ایستاده نگه میدارد، و دستهای خود را روی دو ران خود قرار داده و میگوید:
«اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي، وَارْحَمْنِي، وَاجْبُرْنِي، وَاهْدِنِي، وَارْزُقْنِي».
(بارالها، مرا ببخش و به من رحم کن و [شکست و کاستی] مرا جبران نما و مرا هدایت کن و به من روزی عنایت کن).
سپس تکبیر میگوید و به سجده میرود و کارهایی که در سجدهٔ اول انجام داده بود را در سجدهٔ دوم نیز انجام میدهد.
سپس سر خود را با گفتن الله اکبر بلند میکند و بر روی پنجههای پا بلند میشود، در حالی که بر زانوها و رانهایش تکیه دارد.
وقتی راست ایستاد؛ شروع به قرائت میکند. و رکعت دوم را همانند رکعت اول بهجای میآورد.
سپس برای تشهد اول به حالت افتراش مینشیند، همانند نشستن بین دو سجده. و دست راست خود را روی ران پای راست و دست چپ را روی ران پای چپ قرار میدهد. و انگشت شصت خود را بر انگشت میانه قرار میدهد بهطور حلقهمانند، و با انگشت نشانه اشاره میکند و به آن مینگرد، و میگوید:
«التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ»
(همهٔ بزرگداشتها و درودها و پاکیها از آن الله است، سلام بر تو ای پیامبر و رحمت الله و برکاتش. سلام بر ما و بر بندگان نیکوکار الله. گواهی میدهم که معبودی به حق نیست جز الله و اینکه محمد بنده و فرستادهٔ الله است). و این نشست را کوتاه انجام میداد.
سپس الله اکبر گویان بر میخیزد و رکعتهای سوم و چهارم را کوتاهتر از دو رکعت نخست میخواند، و در آنها سورهٔ فاتحه را میخواند.
سپس در تشهد آخری بهحالت تَوَرُّک مینشیند. تَوَرُّک یعنی فرش کردن پای چپ، و بیرون آوردن آن از سمت راست، و راست کردن پای چپ و قرار دادن نشیمنگاه بر روی زمین.
تشهید پایانی را همانند تشهد اول میخواند، و به آن میافزاید: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ».
(بارالها بر محمد و بر آل محمد درود فرست چنانکه بر ابراهیم و بر آل ابراهیم درود فرستادی، همانا تو ستودهشده و باشکوهی؛ و بر محمد و بر آل محمد برکت ارزانی دار، چنانکه بر ابراهیم و بر آل ابراهیم ارزانی داشتی، همانا تو ستودهشده و باشکوهی).
و پناه میبرد به خداوند از عذاب جهنم و عذاب قبر و فتنهٔ مرگ و زندگی و فتنهٔ مسیح دجال. و دعاهایی که در قرآن و سنت آمده را میخواند.
سپس به سمت راست خود سلام داده و میگوید:
«السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ»،
و به سمت چپ نیز همچنین؛ سلام دادن را زمانی که رو به قبله است آغاز میکند و آنرا با تکمیل چرخاندن سر به پایان میرساند.
